Drzewa znajdujące się na działce mogą być jej ogromnym atutem. Zapewniają cień, poprawiają mikroklimat, wpływają na estetykę otoczenia i zwiększają jego wartość przyrodniczą. W przypadku planowanej inwestycji mogą jednak stać się również jednym z istotnych elementów, które trzeba uwzględnić jeszcze przed rozpoczęciem prac projektowych.
Nie oznacza to oczywiście, że drzewa automatycznie stanowią przeszkody przeznaczone do usunięcia. Wręcz przeciwnie – dobrze przygotowany projekt powinien w miarę możliwości wykorzystywać istniejącą zieleń i ograniczać ingerencję w wartościowe egzemplarze.
Aby było to możliwe, najpierw trzeba wiedzieć, jakie drzewa i krzewy znajdują się na danym terenie, gdzie dokładnie rosną, jakie mają parametry oraz w jakim są stanie. Właśnie temu służy inwentaryzacja dendrologiczna.
Dokumentacja tego rodzaju znajduje zastosowanie między innymi podczas przygotowywania inwestycji budowlanych, drogowych i infrastrukturalnych, projektowania zagospodarowania terenu, planowania gospodarki zielenią czy przygotowywania dokumentów związanych z usuwaniem drzew i krzewów. W zależności od charakteru przedsięwzięcia jej zakres może być bardzo różny – od stosunkowo prostego zestawienia kilku drzew znajdujących się na działce aż po szczegółowe opracowanie obejmujące setki lub tysiące egzemplarzy.
Czym dokładnie jest inwentaryzacja dendrologiczna, kiedy warto ją wykonać, jakie informacje powinna zawierać i jak wygląda cały proces w praktyce? Wyjaśniamy.
Co to jest inwentaryzacja dendrologiczna?
Inwentaryzacja dendrologiczna to opracowanie przedstawiające informacje dotyczące drzew, krzewów, a w zależności od zakresu zlecenia również innych elementów zieleni znajdujących się na określonym terenie.
Najprościej można powiedzieć, że jest to swego rodzaju „spis z natury” istniejącej zieleni.
Nie chodzi jednak wyłącznie o policzenie drzew.
Profesjonalnie przygotowana inwentaryzacja pozwala ustalić między innymi:
- ile drzew znajduje się na analizowanym obszarze,
- jakie gatunki występują na działce,
- gdzie znajdują się poszczególne egzemplarze,
- jakie mają wymiary,
- jaki jest ich stan,
- które drzewa mogą kolidować z planowaną inwestycją,
- które egzemplarze warto szczególnie chronić,
- jakie działania mogą być potrzebne w stosunku do istniejącej zieleni.
Zakres dokumentacji zawsze powinien być dostosowany do celu, w jakim jest ona wykonywana.
Inaczej może wyglądać opracowanie sporządzane na potrzeby niewielkiej inwestycji na działce z kilkunastoma drzewami, a inaczej dokumentacja dla rozbudowy osiedla mieszkaniowego, zakładu przemysłowego, drogi, parku czy dużego obiektu usługowego.
Inwentaryzacja dendrologiczna a inwentaryzacja zieleni – czy to to samo?
Pojęcia inwentaryzacja dendrologiczna i inwentaryzacja zieleni bywają używane zamiennie, jednak nie zawsze oznaczają dokładnie ten sam zakres prac.
Inwentaryzacja dendrologiczna koncentruje się przede wszystkim na roślinności drzewiastej – głównie drzewach oraz krzewach.
Inwentaryzacja zieleni może natomiast mieć szerszy zakres i obejmować również inne elementy zagospodarowania roślinnego, zależnie od potrzeb projektu.
W praktyce najważniejsza nie jest sama nazwa dokumentacji, lecz jej zakres. Przed zleceniem prac warto więc dokładnie określić, do czego opracowanie będzie wykorzystywane i jakie informacje powinny się w nim znaleźć.
Po co wykonuje się inwentaryzację dendrologiczną?
Podstawowym celem inwentaryzacji jest uzyskanie wiarygodnych informacji o istniejącej zieleni.
Ma to szczególne znaczenie przed rozpoczęciem projektowania inwestycji.
Wyobraźmy sobie działkę przeznaczoną pod budowę budynku wielorodzinnego. Na pierwszy rzut oka znajduje się na niej „kilkanaście drzew”. Po przeprowadzeniu dokładnych oględzin może się jednak okazać, że część z nich stanowią młode egzemplarze, inne są dużymi drzewami o rozbudowanych koronach, a jeszcze inne rosną dokładnie w miejscu planowanego wjazdu albo projektowanych instalacji.
Bez dokładnej wiedzy na temat zieleni projektant pracuje na niepełnych danych.
Inwentaryzacja pozwala więc potraktować istniejące drzewa jako jeden z elementów wejściowych do projektowania – podobnie jak granice działki, istniejąca zabudowa, uzbrojenie terenu czy ukształtowanie powierzchni.
Dzięki temu można odpowiednio wcześnie określić potencjalne kolizje i szukać rozwiązań pozwalających zachować wartościową zieleń.
Kiedy potrzebna jest inwentaryzacja dendrologiczna?
Nie istnieje jedna odpowiedź, według której każda inwestycja automatycznie wymaga sporządzenia identycznej inwentaryzacji dendrologicznej.
Konieczność oraz zakres dokumentacji zależą między innymi od rodzaju inwestycji, liczby i charakteru drzew znajdujących się na terenie, planowanego zakresu robót, wymagań właściwego organu oraz procedur administracyjnych związanych z konkretnym przedsięwzięciem.
Są jednak sytuacje, w których szczegółowe rozpoznanie istniejącej zieleni jest szczególnie istotne.
Inwentaryzacja przed rozpoczęciem inwestycji budowlanej
To jedno z najczęstszych zastosowań.
Jeżeli na działce przeznaczonej pod inwestycję znajdują się drzewa lub większe skupiska krzewów, warto zinwentaryzować je już na wczesnym etapie przygotowania projektu.
Pozwala to zestawić rozmieszczenie zieleni z planowanymi:
- budynkami,
- drogami wewnętrznymi,
- parkingami,
- chodnikami,
- sieciami uzbrojenia terenu,
- zbiornikami,
- placami,
- ogrodzeniami,
- elementami małej architektury.
Dzięki temu projektant może sprawdzić, czy planowane elementy zagospodarowania kolidują z istniejącymi drzewami.
Co ważne, kolizja nie zawsze musi oznaczać pień znajdujący się dokładnie w obrysie projektowanego budynku.
Drzewo jest organizmem, którego znaczna część znajduje się pod ziemią. Roboty prowadzone w sąsiedztwie pnia mogą uszkodzić system korzeniowy, a zmiana poziomu gruntu, jego zagęszczenie czy prowadzenie wykopów mogą mieć wpływ na kondycję drzewa.
Dlatego istniejącą zieleń warto uwzględniać w projekcie szerzej niż tylko jako punkty zaznaczone na mapie.
Inwentaryzacja dendrologiczna a wycinka drzew
Inwentaryzacja może być również istotnym elementem przygotowania dokumentacji dotyczącej planowanego usunięcia drzew.
Ustawa o ochronie przyrody określa informacje wymagane we wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu. Wśród nich znajdują się między innymi nazwa gatunku drzewa, obwód pnia oraz określenie jego usytuowania w odniesieniu do granic nieruchomości i istniejących lub projektowanych obiektów. W przypadku inwestycji, dla której wymagany jest projekt zagospodarowania działki lub terenu, zastosowanie może mieć odpowiednia dokumentacja projektowa.
Trzeba przy tym pamiętać, że nie każde drzewo można po prostu usunąć wyłącznie na podstawie decyzji właściciela działki.
Przepisy przewidują zarówno sytuacje wymagające zezwolenia lub zgłoszenia, jak i wyjątki, w których takie procedury nie znajdują zastosowania. Znaczenie mają między innymi gatunek drzewa, jego obwód, status właściciela nieruchomości, cel usunięcia czy szczególna ochrona danego terenu.
Dlatego prawidłowa identyfikacja drzewa oraz wykonanie odpowiednich pomiarów mogą mieć znaczenie nie tylko projektowe, ale również administracyjne.
Inwentaryzacja przy inwestycjach drogowych i infrastrukturalnych
Szczegółowa dokumentacja zieleni ma szczególne znaczenie w przypadku dużych inwestycji liniowych.
Budowa lub przebudowa drogi, linii kolejowej, sieci przesyłowej czy innej infrastruktury może obejmować bardzo rozległy teren, na którym występują setki drzew oraz skupiska krzewów.
W takim przypadku inwentaryzacja umożliwia nie tylko ich identyfikację, ale również uporządkowanie ogromnej ilości informacji.
Dobrym przykładem znaczenia takiego opracowania są szczególne przepisy dotyczące określonych inwestycji. W niektórych procedurach inwestycyjnych ustawodawca wprost wymaga inwentaryzacji drzew i krzewów znajdujących się na terenie objętym wnioskiem, ze wskazaniem między innymi gatunku oraz odpowiednich parametrów drzew.
Przy dużych przedsięwzięciach prawidłowo wykonana inwentaryzacja staje się więc podstawową bazą danych dla dalszych prac projektowych i administracyjnych.
Jak wygląda inwentaryzacja dendrologiczna krok po kroku?
Choć ostateczna metodyka zależy od rodzaju terenu i celu dokumentacji, cały proces można podzielić na kilka podstawowych etapów.
1. Analiza materiałów wyjściowych
Przed rozpoczęciem pracy terenowej należy ustalić przede wszystkim granice opracowania.
Specjalista powinien wiedzieć:
- jaki obszar ma zostać zinwentaryzowany,
- jaki jest cel dokumentacji,
- jaki materiał mapowy jest dostępny,
- czy istnieje już koncepcja inwestycji,
- jaki poziom szczegółowości jest wymagany.
To ważny etap, ponieważ dobrze określony zakres pozwala uniknąć sytuacji, w której dokumentacja po wykonaniu okazuje się niewystarczająca dla projektanta lub urzędu.
2. Wizja lokalna
Następnie wykonywane są prace terenowe.
Specjalista lokalizuje poszczególne drzewa i krzewy, nadaje im oznaczenia oraz wykonuje niezbędne pomiary.
W przypadku niewielkiej działki może to oznaczać opis kilkunastu egzemplarzy. Na dużym terenie inwestycyjnym liczba zinwentaryzowanych obiektów może być liczona w setkach lub tysiącach.
Kluczowa jest tutaj systematyczność.
Każdy egzemplarz powinien posiadać oznaczenie pozwalające jednoznacznie powiązać informacje z tabeli z konkretnym obiektem na części graficznej.
3. Rozpoznanie gatunków drzew
Jednym z podstawowych elementów inwentaryzacji jest określenie gatunku.
Ma to znaczenie zarówno dla oceny wartości danego drzewa, jak i w procedurach administracyjnych.
Rozpoznanie nie zawsze jest tak proste, jak mogłoby się wydawać.
Niektóre drzewa można łatwo zidentyfikować na podstawie pokroju, kory, liści czy owoców. W innych przypadkach, szczególnie przy gatunkach podobnych do siebie, młodych egzemplarzach lub podczas prac wykonywanych poza sezonem wegetacyjnym, prawidłowa identyfikacja może wymagać większego doświadczenia.
Dlatego inwentaryzacja dendrologiczna nie powinna sprowadzać się wyłącznie do wykonywania pomiarów.
4. Pomiar drzew
Kolejnym etapem jest zebranie danych pomiarowych.
Zakres pomiarów zależy od przeznaczenia dokumentacji. Bardzo istotne jest również stosowanie właściwej wysokości pomiaru obwodu pnia dla konkretnej procedury.
Przykładowo ustawa o ochronie przyrody przy dokumentacji związanej z zezwoleniem na usunięcie drzewa posługuje się obwodem pnia mierzonym na wysokości 130 cm, z dodatkowymi zasadami dotyczącymi drzew wielopniowych lub nieposiadających pnia na tej wysokości.
Jednocześnie przy ocenie, czy w określonych przypadkach zastosowanie ma wyjątek od obowiązku uzyskania zezwolenia, przepisy przewidują pomiar obwodu pnia na wysokości 5 cm. Dla wskazanych grup gatunków obowiązują różne wartości progowe.
To dobry przykład pokazujący, dlaczego przed wykonaniem pomiaru trzeba wiedzieć, do czego dane będą później wykorzystane.
W rozbudowanych opracowaniach można określać również:
- wysokość drzewa,
- średnicę lub zasięg korony,
- liczbę pni,
- charakterystyczne cechy budowy,
- inne parametry wymagane przez inwestora lub projektanta.
5. Ocena stanu drzew
Sama informacja, że na działce znajduje się na przykład klon o określonym obwodzie, daje jedynie część obrazu.
Dlatego w zależności od zakresu opracowania inwentaryzacja może zostać uzupełniona o opis stanu poszczególnych egzemplarzy.
Pod uwagę mogą być brane widoczne cechy pnia, korony, podstawy drzewa czy występujące uszkodzenia.
Można odnotować między innymi:
- posusz w koronie,
- ubytki,
- uszkodzenia mechaniczne,
- deformacje,
- ślady wcześniejszych cięć,
- widoczne oznaki osłabienia,
- nietypowe pochylenie,
- pęknięcia,
- uszkodzenia podstawy pnia,
- inne cechy istotne dla danego egzemplarza.
Należy jednak odróżnić podstawową inwentaryzację od specjalistycznej diagnostyki drzewa.
Jeżeli potrzebna jest szczegółowa ocena bezpieczeństwa konkretnego egzemplarza, sama standardowa inwentaryzacja może nie być wystarczająca. W zależności od sytuacji konieczne może być przeprowadzenie bardziej zaawansowanej oceny.
Co zawiera dokumentacja inwentaryzacji dendrologicznej?
Dobre opracowanie powinno być czytelne nie tylko dla osoby, która je wykonała, ale również dla projektanta, inwestora i – jeśli dokumentacja ma być wykorzystywana w postępowaniu administracyjnym – właściwego organu.
Najczęściej dokumentację można podzielić na część opisowo-tabelaryczną oraz graficzną.
Tabela inwentaryzacyjna
Tabela stanowi podstawową bazę informacji.
Każdemu drzewu przypisuje się indywidualny numer lub inne oznaczenie.
W zależności od zakresu opracowania tabela może zawierać między innymi:
Numer drzewa – pozwala połączyć rekord z lokalizacją przedstawioną na mapie.
Gatunek – określenie zinwentaryzowanego drzewa lub krzewu.
Obwód pnia – wykonany na wysokości właściwej dla celu dokumentacji.
Liczbę pni – istotną w przypadku egzemplarzy wielopniowych.
Wysokość drzewa – jeżeli zakres dokumentacji obejmuje taki pomiar.
Parametry korony – na przykład orientacyjną średnicę lub zasięg.
Stan lub uwagi – informacje o widocznych uszkodzeniach, charakterystycznych cechach czy kondycji egzemplarza.
W bardziej rozbudowanych dokumentacjach tabela może zawierać także zalecenia dotyczące dalszego postępowania.
Część graficzna
Drugim kluczowym elementem jest mapa.
Sama tabela z kilkudziesięcioma pozycjami niewiele mówi projektantowi, jeśli nie wiadomo, gdzie dokładnie znajduje się każde opisane drzewo.
Na części graficznej nanosi się więc zinwentaryzowane obiekty wraz z odpowiadającymi im oznaczeniami.
Dzięki temu można zestawić istniejącą zieleń z projektem zagospodarowania terenu i szybko zobaczyć potencjalne kolizje.
W praktyce jest to jedna z największych wartości całego opracowania.
Czy inwentaryzacja oznacza, że drzewa zostaną wycięte?
Nie.
To bardzo ważne rozróżnienie.
Inwentaryzacja dendrologiczna nie jest wykazem drzew przeznaczonych do usunięcia. Jest dokumentacją stanu istniejącego.
Dopiero na kolejnych etapach projektowania określa się sposób postępowania z poszczególnymi egzemplarzami.
Część drzew może zostać zachowana bez dodatkowych działań. Inne mogą wymagać ochrony podczas budowy, odpowiedniego zaprojektowania robót w ich sąsiedztwie lub wykonania zabiegów pielęgnacyjnych. W przypadku drzew kolidujących z inwestycją mogą natomiast pojawić się kwestie przesadzenia lub usunięcia – oczywiście z uwzględnieniem obowiązujących procedur.
Dobrze wykonana inwentaryzacja może wręcz pomóc uratować drzewa, ponieważ projektant otrzymuje informacje o ich lokalizacji na odpowiednio wczesnym etapie.
Przesunięcie miejsca parkingowego, korekta przebiegu chodnika, zmiana trasy instalacji czy niewielka modyfikacja projektu mogą czasem pozwolić zachować wartościowy egzemplarz.
Inwentaryzacja a projekt gospodarki drzewostanem
Kolejnym pojęciem, które warto odróżnić od samej inwentaryzacji, jest gospodarka drzewostanem.
Inwentaryzacja odpowiada przede wszystkim na pytanie:
„Co znajduje się obecnie na terenie?”
Projekt gospodarki drzewostanem idzie krok dalej i odpowiada na pytanie:
„Co należy zrobić z poszczególnymi drzewami w kontekście planowanej inwestycji?”
Może więc określać egzemplarze:
- przeznaczone do zachowania,
- kolidujące z inwestycją,
- wymagające zabezpieczenia,
- przewidziane do przesadzenia,
- wskazane do usunięcia,
- wymagające określonych działań.
W przypadku większych inwestycji takie połączenie danych inwentaryzacyjnych z projektem zagospodarowania pozwala znacznie skuteczniej zarządzać zielenią.
Czy każde drzewo wymaga zezwolenia na wycinkę?
Nie.
Przepisy ustawy o ochronie przyrody przewidują szereg wyjątków od obowiązku uzyskania zezwolenia.
Jednym z kryteriów jest obwód pnia mierzony na wysokości 5 cm. Według aktualnych informacji Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska zezwolenie nie jest wymagane w tym trybie dla drzew, których obwód na tej wysokości nie przekracza:
- 80 cm – dla topoli, wierzb, klonu jesionolistnego i klonu srebrzystego,
- 65 cm – dla kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej i platanu klonolistnego,
- 50 cm – dla pozostałych gatunków.
Są jednak również inne wyjątki i szczególne sytuacje, dlatego samego pomiaru nie należy traktować jako jedynego kryterium legalności wycinki.
Inne zasady mogą dotyczyć chociażby osób fizycznych usuwających drzewa na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą – w określonych przypadkach zastosowanie ma procedura zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa.
Drzewa a ochrona gatunkowa – ważny aspekt inwentaryzacji
Jednym z najczęściej pomijanych problemów jest założenie, że uzyskanie możliwości usunięcia drzewa automatycznie rozwiązuje wszystkie kwestie środowiskowe.
Tak nie jest.
Drzewo może stanowić siedlisko różnych organizmów objętych ochroną.
Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska zwraca uwagę, że jeżeli drzewo jest siedliskiem chronionych gatunków zwierząt, roślin lub grzybów, a jego zachowanie nie jest możliwe, może pojawić się konieczność uzyskania odpowiedniego zezwolenia dotyczącego czynności objętych zakazami ochrony gatunkowej. Może chodzić na przykład o chronione porosty, gniazda czy miejsca rozrodu ptaków.
Co więcej, przed wydaniem zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu właściwy organ dokonuje oględzin pod kątem występowania gatunków chronionych. Jeśli stwierdzi, że usunięcie spowoduje naruszenie obowiązujących wobec nich zakazów, postępowanie może zostać zawieszone do czasu przedłożenia odpowiedniego zezwolenia.
Dlatego w przypadku terenów o większej wartości przyrodniczej sama inwentaryzacja dendrologiczna może być jednym z elementów szerszej analizy środowiskowej.
Drzewa na terenach chronionych i zabytkowych
Jeszcze większej uwagi wymagają inwestycje realizowane na terenach objętych szczególnymi formami ochrony.
Dotyczy to między innymi sytuacji, w których drzewa znajdują się na obszarach chronionych albo na nieruchomościach objętych ochroną konserwatorską.
GDOŚ wskazuje na szczególne regulacje dotyczące między innymi parków narodowych, rezerwatów przyrody, obszarów Natura 2000, parków krajobrazowych czy określonych zadrzewień znajdujących się na obszarach chronionego krajobrazu. Odrębnej uwagi wymagają również drzewa rosnące na nieruchomościach lub ich częściach wpisanych do rejestru jako park, ogród lub inna forma zaprojektowanej zieleni.
W takich przypadkach wykonanie rzetelnej dokumentacji przed rozpoczęciem projektowania nabiera jeszcze większego znaczenia.
Dlaczego warto wykonać inwentaryzację przed projektem, a nie po nim?
To jedna z najważniejszych praktycznych zasad.
Czasami inwentaryzacja traktowana jest jako formalność wykonywana dopiero wtedy, gdy koncepcja inwestycji jest już właściwie gotowa.
To może być błąd.
Jeżeli dopiero po zaprojektowaniu budynku, parkingów, dróg i sieci okazuje się, że na ich trasie znajdują się wartościowe drzewa, możliwości zmiany projektu mogą być znacznie ograniczone.
Znacznie rozsądniej jest odwrócić tę kolejność:
najpierw poznać teren, a następnie projektować.
Dzięki temu architekt, projektant drogowy, architekt krajobrazu i pozostali członkowie zespołu mogą od początku uwzględnić istniejącą zieleń.
Może to ograniczyć liczbę kolizji, ułatwić procedury administracyjne i zmniejszyć ryzyko kosztownych zmian na późniejszym etapie.
Najczęstsze błędy przy inwentaryzacji dendrologicznej
Choć samo zadanie może wydawać się proste, błędy popełnione podczas prac terenowych potrafią później powodować duże problemy.
Błędne oznaczenie gatunku
Nieprawidłowe rozpoznanie drzewa może wpływać na interpretację przepisów oraz późniejszą ocenę dokumentacji.
Gatunek ma znaczenie między innymi przy niektórych progach obwodów związanych z obowiązkiem uzyskania zezwolenia.
Pomiar na niewłaściwej wysokości
To jeden z najbardziej charakterystycznych błędów.
W zależności od celu pomiaru przepisy mogą odwoływać się do różnych wysokości. Nie można więc automatycznie stosować jednej wartości we wszystkich sytuacjach.
Brak spójności między tabelą i mapą
Jeżeli drzewo nr 27 w tabeli jest czymś innym niż drzewo nr 27 na mapie, dokumentacja traci dużą część swojej użyteczności.
Przy setkach egzemplarzy system numeracji musi być konsekwentny.
Nieuwzględnienie drzew wielopniowych
Drzewa o nietypowej budowie wymagają szczególnej uwagi przy pomiarach.
Przepisy dotyczące wniosku o zezwolenie przewidują między innymi sposób postępowania, gdy na wysokości 130 cm drzewo posiada kilka pni – należy wówczas podać obwód każdego z nich.
Zbyt późne wykonanie opracowania
Nawet perfekcyjna inwentaryzacja może mieć ograniczoną wartość projektową, jeśli powstanie dopiero wtedy, gdy wszystkie kluczowe decyzje dotyczące inwestycji zostały już podjęte.
Jak długo ważna jest inwentaryzacja dendrologiczna?
Nie powinno się patrzeć na inwentaryzację tak jak na dokument posiadający zawsze jeden sztywny, uniwersalny termin ważności.
Trzeba pamiętać, że opisuje ona stan istniejący w konkretnym momencie.
A teren się zmienia.
Drzewa rosną, mogą ulegać uszkodzeniom, zamierać, być usuwane lub pojawiać się mogą nowe nasadzenia. Zmienia się także roślinność krzewiasta.
Jeżeli pomiędzy wykonaniem inwentaryzacji a rozpoczęciem kolejnego etapu inwestycji minęło dużo czasu, warto zweryfikować jej aktualność.
Szczególnie istotne jest to przy dużych projektach, których przygotowanie trwa kilka lat.
Kiedy najlepiej wykonać inwentaryzację drzew?
Wiele podstawowych parametrów drzew można określić przez cały rok. Sezon wykonania prac może jednak wpływać na łatwość identyfikacji gatunków oraz możliwość zauważenia określonych cech.
Okres wegetacyjny ułatwia rozpoznawanie wielu gatunków na podstawie liści, kwiatów czy owoców.
Z kolei zimą część cech pozostaje niewidoczna, choć doświadczony dendrolog może identyfikować drzewa również na podstawie kory, pąków, pędów czy pokroju.
Termin warto więc dostosować do celu opracowania.
Jeżeli dokumentacja ma zostać rozszerzona o inne elementy przyrodnicze, pora roku może mieć znacznie większe znaczenie.
Kto wykonuje inwentaryzację dendrologiczną?
O wartości dokumentacji decyduje przede wszystkim wiedza i doświadczenie osoby, która prowadzi prace terenowe oraz przygotowuje opracowanie.
W praktyce inwentaryzacjami zajmują się między innymi specjaliści posiadający wiedzę dendrologiczną, arborystyczną, przyrodniczą, ogrodniczą lub z zakresu architektury krajobrazu.
Przy wyborze wykonawcy warto zwrócić uwagę nie tylko na cenę, ale również na doświadczenie w realizacji opracowań o podobnym charakterze.
Inwentaryzacja niewielkiego ogrodu i dokumentacja dla wielohektarowego terenu inwestycyjnego to dwa zupełnie różne zadania pod względem organizacyjnym.
Ile kosztuje inwentaryzacja dendrologiczna?
Nie istnieje jedna uniwersalna cena.
Koszt zależy przede wszystkim od:
- powierzchni opracowania,
- liczby drzew i krzewów,
- dostępności terenu,
- stopnia jego zadrzewienia,
- wymaganej szczegółowości,
- zakresu pomiarów,
- konieczności wykonania dodatkowych ocen,
- rodzaju części graficznej,
- formatu przekazywanych danych,
- terminu realizacji.
Inwentaryzacja kilku drzew na niewielkiej działce będzie oczywiście znacznie mniej pracochłonna niż opracowanie obejmujące kilka tysięcy egzemplarzy na terenie dużej inwestycji.
Dlatego rzetelna wycena najczęściej wymaga przynajmniej podstawowych informacji dotyczących obszaru i oczekiwanego zakresu dokumentacji.
Jak przygotować się do zlecenia inwentaryzacji?
Przed kontaktem z wykonawcą dobrze przygotować podstawowe informacje.
Najważniejsze są:
- lokalizacja nieruchomości,
- granice terenu objętego opracowaniem,
- przybliżona powierzchnia,
- dostępna mapa,
- cel wykonania dokumentacji,
- informacje o planowanej inwestycji,
- wymagania projektanta lub organu, jeżeli zostały już określone,
- oczekiwany termin realizacji.
Im dokładniej zostanie określony cel, tym łatwiej dobrać właściwy zakres prac.
Warto też poinformować wykonawcę, czy dokumentacja ma służyć jedynie projektowaniu, czy będzie wykorzystywana również w konkretnym postępowaniu administracyjnym.
Czy warto inwentaryzować drzewa, których nie planujemy usuwać?
Zdecydowanie tak.
To częsty błąd w myśleniu o inwentaryzacji – skupianie się wyłącznie na drzewach przeznaczonych do wycinki.
Drzewa pozostające na terenie inwestycji mogą być wręcz ważniejsze z punktu widzenia późniejszych prac budowlanych.
Trzeba wiedzieć, gdzie się znajdują, aby odpowiednio zaplanować:
- organizację placu budowy,
- ruch maszyn,
- składowanie materiałów,
- przebieg wykopów,
- instalacje podziemne,
- zmiany rzędnych terenu,
- miejsca wymagające ochrony.
Drzewo, które ma pozostać po zakończeniu inwestycji, powinno przetrwać także sam proces budowlany.
Dlatego ochrona istniejącego drzewostanu powinna być uwzględniona nie tylko na etapie projektu, ale również podczas realizacji.
Inwentaryzacja dendrologiczna jako narzędzie ochrony wartościowych drzew
Dobrze wykonanej inwentaryzacji nie należy postrzegać jako kolejnego dokumentu formalnego.
Jej największą wartością jest dostarczenie konkretnych danych pozwalających podejmować świadome decyzje projektowe.
Jeżeli inwestor wie, że w określonej części działki znajduje się grupa wartościowych, dojrzałych drzew, może przeanalizować możliwość ich zachowania.
W wielu projektach istniejąca zieleń może stać się atutem inwestycji.
Dojrzałego drzewa nie da się zastąpić młodą sadzonką w ciągu jednego sezonu. Na uzyskanie podobnego efektu przestrzennego trzeba często czekać wiele lat.
Dlatego uwzględnienie istniejących drzew już na etapie koncepcji może przynieść korzyści zarówno środowiskowe, funkcjonalne, jak i estetyczne.
Inwentaryzacja dendrologiczna – podsumowanie
Inwentaryzacja dendrologiczna to szczegółowe rozpoznanie drzew i krzewów znajdujących się na określonym terenie. Pozwala ustalić ich gatunki, lokalizację, parametry oraz – w zależności od zakresu – stan i zalecenia dotyczące dalszego postępowania.
Dokumentacja jest szczególnie przydatna podczas przygotowywania inwestycji budowlanych, drogowych i infrastrukturalnych, projektowania zagospodarowania terenu oraz prowadzenia procedur związanych z istniejącą zielenią.
Najważniejszą zasadą jest wykonanie jej odpowiednio wcześnie.
Jeżeli informacje o drzewach trafiają do projektanta jeszcze przed ustaleniem ostatecznego kształtu inwestycji, istnieje znacznie większa możliwość uniknięcia niepotrzebnych kolizji oraz zachowania wartościowych egzemplarzy.
Profesjonalna inwentaryzacja nie jest więc wyłącznie tabelą z nazwami gatunków i obwodami pni. To punkt wyjścia do odpowiedzialnego zarządzania zielenią na terenie inwestycji.
Najczęściej zadawane pytania – FAQ
Co to jest inwentaryzacja dendrologiczna?
Jest to opracowanie zawierające informacje o drzewach i krzewach znajdujących się na określonym obszarze. Zwykle obejmuje identyfikację gatunków, lokalizację poszczególnych egzemplarzy i ich parametry, a w zależności od zakresu także opis stanu drzew oraz dodatkowe zalecenia.
Czy inwentaryzacja dendrologiczna jest zawsze obowiązkowa?
Nie ma jednej zasady nakazującej wykonanie identycznej inwentaryzacji dla każdej działki i każdej inwestycji. Jej konieczność oraz wymagany zakres zależą od charakteru przedsięwzięcia i procedury, w której dokumentacja będzie wykorzystywana. W niektórych szczególnych procedurach inwestycyjnych przepisy wprost wymagają przedstawienia inwentaryzacji drzew i krzewów.
Czy inwentaryzacja dendrologiczna jest tym samym co pozwolenie na wycinkę?
Nie. Inwentaryzacja opisuje istniejącą zieleń. Zezwolenie na usunięcie drzewa jest natomiast decyzją wydawaną przez właściwy organ w przypadkach określonych przepisami. Inwentaryzacja może dostarczać danych wykorzystywanych podczas przygotowania odpowiedniej dokumentacji, ale sama w sobie nie daje prawa do usunięcia drzewa.
Na jakiej wysokości mierzy się obwód drzewa?
To zależy od celu pomiaru. Przykładowo dane dotyczące zezwolenia na usunięcie drzewa odnoszą się do obwodu mierzonego na wysokości 130 cm, natomiast niektóre przepisy określające wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia posługują się obwodem na wysokości 5 cm.
Czy drzewo z gniazdem można wyciąć po uzyskaniu zezwolenia?
Nie należy zakładać, że zezwolenie na usunięcie drzewa automatycznie pozwala naruszać przepisy dotyczące ochrony gatunkowej. Jeżeli na drzewie występują chronione gatunki lub ich siedliska, mogą mieć zastosowanie dodatkowe zakazy i procedury.
Czy inwentaryzację warto wykonać przed zakupem działki?
Może być bardzo przydatna, szczególnie jeżeli działka jest mocno zadrzewiona, a nabywca planuje inwestycję. Pozwala wcześniej poznać skalę zadrzewienia oraz ocenić, w których częściach nieruchomości istniejąca zieleń może wpływać na przyszłe zagospodarowanie.
Czy każde drzewo znajdujące się na działce musi znaleźć się w inwentaryzacji?
Zakres powinien wynikać z celu opracowania. Jeżeli dokumentacja wykonywana jest dla całego terenu inwestycji, zazwyczaj dąży się do kompletnego zinwentaryzowania zieleni objętej ustalonym zakresem. W przypadku dokumentacji przygotowywanej na potrzeby konkretnej procedury należy natomiast uwzględnić jej wymagania.
Czy inwentaryzację można wykonać zimą?
Tak, choć pora roku może wpływać na łatwość identyfikacji niektórych gatunków oraz ocenę określonych cech drzew. Jeżeli harmonogram inwestycji pozwala na wybór terminu, warto uzgodnić go z wykonawcą w zależności od oczekiwanego zakresu opracowania.
Co otrzymuje inwestor po wykonaniu inwentaryzacji?
Najczęściej dokumentację obejmującą część opisową lub tabelaryczną oraz graficzne przedstawienie zinwentaryzowanej zieleni. Dokładny zakres powinien zostać określony przed rozpoczęciem prac i dostosowany do późniejszego wykorzystania opracowania.
Dlaczego profesjonalna inwentaryzacja dendrologiczna jest ważna?
Ponieważ błędy w identyfikacji gatunków, pomiarach lub lokalizacji drzew mogą ujawnić się dopiero na późniejszych etapach projektu. Rzetelna dokumentacja dostarcza projektantom i inwestorowi uporządkowanych informacji, na podstawie których można podejmować decyzje dotyczące zagospodarowania terenu oraz ochrony istniejącej zieleni.